Charakterystyka siarczków
Minerały siarczkowe tworzą jedną z ważniejszych mineralogicznie gromad. Siarczki to połączenia siarki z metalami lub półmetalami. Charakteryzują się zazwyczaj połyskiem metalicznym, znaczną gęstością i ciemnymi lub metalicznymi barwami. Wiele z nich jest rudami ważnych metali przemysłowych.
Piryt (FeS₂)
Właściwości i identyfikacja
Piryt, zwany potocznie złotem głupców, jest najczęściej spotykanym siarczkiem w przyrodzie. Żółtawa barwa i metaliczny połysk przypominają złoto, jednak piryt jest znacznie twardszy (6–6,5 w skali Mohsa) i łamliwy. Rysa pirytowa jest czarno-zielona lub brązowoczarna – w przeciwieństwie do złota, które rysuje się na żółto.
| Właściwość | Piryt (FeS₂) |
|---|---|
| Układ krystalograficzny | Regularny (sześcienny) |
| Twardość (Mohs) | 6–6,5 |
| Gęstość | ok. 5,0 g/cm³ |
| Połysk | Metaliczny |
| Rysa | Czarno-zielona, brązowawa |
| Pokrój kryształów | Sześciany, pięciokąty, oktaedry |
Piryt kontra złoto – jak je odróżnić
- Piryt twardszy (6–6,5) – złoto miękkie (2,5–3)
- Rysa pirytowa czarno-zielona; rysa złota – żółta, metaliczna
- Piryt kruchy, łamliwy; złoto plastyczne, walcowalne
- Piryt tworzy regularne kryształy; złoto – nieregularne bryłki, dendrytyczne formy
Galena (PbS)
Galena jest podstawowym minerałem ołowiu i jednym z ważniejszych rud przemysłowych. Charakteryzuje się bardzo wysoką gęstością (ok. 7,5 g/cm³), doskonałą łupliwością sześcienną i wyraźnym połyskiem metalicznym. Barwa ołowianoszara, rysa szarawa. Kryształy galeny przyjmują pokrój sześcienny lub oktaedryczny.
W Polsce galena była historycznie wydobywana w rejonie Olkusza (Śląsk-Małopolska Wyżyna Krakowska), gdzie współwystępuje ze sfalerytem. Muzeum Geologiczne AGH w Krakowie posiada zbiory minerałów ze złóż śląsko-małopolskich.
Sfaleryt (ZnS)
Sfaleryt (blenda cynkowa) jest główną rudą cynku. Jego barwa jest zmienna – od żółtawej przez czerwonobrązową do czarnej, zależnie od zawartości żelaza. Połysk adamantynowy do metalicznego; twardość 3,5–4. Rysa żółtawa lub brązoawa. Często współwystępuje z galeną i pirytem.
Miejsca wydobycia w Polsce i zbiorach muzealnych
Polska jest historycznie ważnym producentem rud cynku i ołowiu. Rejon Olkusza i Bytomia (złoża śląsko-małopolskie) dostarczał galeny i sfalerytu przez stulecia. Próbki z polskich złóż można obejrzeć w Muzeum Geologicznym Katedry Mineralogii, Petrografii i Geochemii AGH w Krakowie oraz w zbiorach Państwowego Instytutu Geologicznego.