Charakterystyka kwarcu
Kwarc (dwutlenek krzemu, SiO₂) jest jednym z najpospoliczych minerałów skorupy ziemskiej. Należy do gromady tlenków i wchodzi w skład licznych skał magmowych, metamorficznych i osadowych. Kwarc krystalizuje w układzie trygonalnym, tworząc charakterystyczne słupkowe kryształy z ostrosłupowymi zakończeniami.
W polskich kolekcjach muzealnych kwarc reprezentowany jest przez próbki z różnych rejonów Polski, Czech, Niemiec i krajów skandynawskich. Muzeum Mineralogiczne Instytutu Nauk Geologicznych PAN we Wrocławiu posiada znaczące zbiory kwarców i jego odmian barwnych.
Właściwości fizyczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór chemiczny | SiO₂ |
| Układ krystalograficzny | Trygonalny |
| Twardość (Mohs) | 7 |
| Gęstość | ok. 2,65 g/cm³ |
| Połysk | Szklany do tłustego |
| Przełam | Muszlowy |
| Łupliwość | Brak wyraźnej |
| Rysa | Biała |
Odmiany barwne kwarcu
Ametyst
Fioletowa odmiana kwarcu, barwa spowodowana śladowymi ilościami żelaza (+4) w strukturze krystalicznej. Ametyst jest jednym z najczęściej kolekcjonowanych minerałów. Wydobywany m.in. w Brazylii, Urugwaju, Namibii i Rosji. Oryginalne złoża na terenie Polski były znane w Sudetach, choć dziś mają mniejsze znaczenie handlowe.
Różowy kwarc (kwarc różany)
Różowe zabarwienie pochodzi od mikroskopijnych wrostków, prawdopodobnie rozowego dumpita lub innych minerałów. Różowy kwarc zwykle nie tworzy wyrazistych kryształów – częściej spotykany jest w formie masywnej. Wydobywany głównie w Brazylii, Mozambiku i na Madagaskarze.
Kwarc dymny (morion)
Brązowoszare zabarwienie pochodzi od napromieniowania śladowych ilości aluminium w sieci krystalicznej. Kwarc dymny tworzy duże, przezroczyste kryształy. Znany z alpejskich żył kwarcytowych i z Rosji.
Cytryn
Żółta odmiana kwarcu, barwa pochodzi od śladowych ilości żelaza (+3). Naturalny cytryn jest rzadki – znaczna część sprzedawanych cytrinów to podgrzewane ametysty lub kwarce dymne.
Identyfikacja kwarcu – wskazówki praktyczne
- Twardość 7 – zarysuje szklankę, ale nie ostrze stalowe
- Brak łupliwości – przełam muszlowy lub nierówny
- Rysa zawsze biała bez względu na barwę kryształu
- Szklany połysk na świeżych przełamach
- Słupkowy pokrój z poziomym pręgowaniem na ścianach
Miejsca wydobycia i polskie kolekcje
W Polsce kwarc w formie żył krystalicznych i skupień masywnych jest pospolity, jednak duże, kolekcjonerskie okazy pochądzą głównie z importu. Muzeum PIG w Warszawie prezentuje próbki z polskich sudetów i innych polskich złóż. Zbiory możliwe do oglądania po wcześniejszym kontakcie z Państwowym Instytutem Geologicznym.